Cumportament medical en Surses

En la ‹Crestomazia› èn cumprovads relicts d’ina ‹veglia medischina populara alpina›. Ma fin cura ed en tge furma ha questa savida dal pievel tradiziunala survivì? En ses tractat tschertga Violanta Spinas respostas sin talas dumondas. E chatta tut auters resultats che spetgà.

SGUARD A L’INTERN

L’onn 1986 è cumparì en il ‹Magazin› dal ‹Tages Anzeiger› l’artitgel ‹Rätoromanen: Freier Fall ins sprachlich-kulturelle Nichts?› da l’etnolog e publicist Peter Egloff. En quel constatescha l’autur ch’il moviment rumantsch a partir dal 1850 haja dumbrà – malgrà il regress cuntinuant da la lingua – trais ‹fasas da success› en il senn d’ina stima pli gronda per la lingua e cultura rumantscha. L’emprima ha furmà la renaschientscha rumantscha da ca. 1880 fin il 1914 e la segunda tanscha da la fundaziun da la Lia Rumantscha (1919) fin la renconuschientscha dal rumantsch sco lingua naziunala l’onn 1938. La terza ‹conjunctura› – ed igl è il merit dad Egloff d’avair rendì attent sco in dals emprims a quella – ha il rumantsch enconuschì a partir da ca. 1975 «en rom da moviments spiertals che sa laschan observar en tut las societads industrialas fitg sviluppadas: regiunalissem, decentralisaziun, moviment ecologic, revalitaziun da la cultura rurala (…)».

Igl è interessant da situar l’artitgel da Violanta Spinas davart il cumportament medical en Surses en il medem context. Er quel è vegnì fatg en rom d’in studi d’etnologia europeica e las retschertgas al lieu èn vegnidas fatgas quasi a medem temp, numnadamain il 1985/86. La supposiziun è stada quella da chattar en questa regiun perifera, apparentamain anc betg ‹lavagada› d’influenzas modernas e citadinas, elements d’ina medischina tradiziunala. Ma la retschertga dueva la finala relativar questa supposiziun:

«Mia ipotesa da partenza che la populaziun sursetra haja, sco populaziun alpina, ina relaziun pli stretga cun la natira e qua tras era cun ervas medicinalas, n’è betg sa verifitgada. La tenuta envers meds da curar chemics u natirals è main dependenta da la situaziun geografica, la regiun rural-alpina, che da las influenzas dals meds da massa. Quai hai jau adina puspè pudì constatar en ils raschienis; avertamain ha nagin confirmà quest’influenza dals meds da massa.»

«Meds da massa» pudess star qua sco sinonim per il grad da modernisaziun ch’era da quel temp pli avanzà er en il territori rumantsch che quai che tschertas tendenzas nostalgicas dals onns 1980 s’imaginavan. En quest senn ha la retschertga il merit d’avair rendì attent – e forsa schizunt cuntrari a quai ch’era intendì oriundamain – al fatg da betg adina vulair tractar il mund alpin or da la perspectiva da l’exotic ed arcaic, mabain d’ina ‹normalitad moderna› che na sa differenziescha betg (pli) tant da quella da la Bassa.

Indicaziuns bibliograficas
Autur(a): Violanta Spinas Bonifazi
Titel: Cumportament medical da la populaziun en Surses. In pèr impressiuns
Onn da publicaziun: 1993 (Annalas) / 2014 (e-book)
Dumber da segns: 26 800

 
Links
Telechargiar sco e-book